جایگاه مجلس در قانون اساسی
بسم الله الرÙÙحمن الرÙÙحیمÙ
به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد
جایگاه مجلس در قانون اساسی
تاریخ طولانیح پیچیده و پرفراز ونشیب ایران گرچه درخیلی از مواقع وموارد آن غم انگیز وسرشار از مصائب وگرفتاریها بوده استح ولی هرچه بوده تاریخحنتیجه وحاصل عمل ساکنان این سرزمین و به تعبیری گذشتگان ماست و ما وارث ومتاثر از آنها هستیمحاز طرفی هم نوعا آیندهح ادامه گذشته وتاریخ هر ملت وقومی واصولا هر پدیده اجتماعی و غیره هست. چون هر پدیده حمصداق وموردی که ماحدر بیرون با آنها سرو کار داریم برای خود تاریخی دارند وهمه چیز بدون تاریخ خود معنا ومفهوم و وضعیت وشرایط فعلی وجدید را نخواهند داشتحچراکه تغییر وتحولات حتی اصلاح اشتباهات واشکالات اجتماعی وجمعی نوعا تدریجی ودرطول زمان انجام میگیرد و تحولات آنی و بدون شرایط و زمینههای لازم باز هم نوعاح با ثبات ودوام واثرات ماندگار وموثر نخواهند بود. درهر تغییر وتحولی گرچه عواملی مختلفی دخیل هستند واستثناهایی هم وجود داردحولی آنچه تعیین کننده هستحخودفردحجامعهحخلاصه عواملی داخلی هستند که سرنوشت را رقم میزنند (ح¥ÙنÙÙ اللÙÙهÙ لا یÙغÙیÙÙرÙ ما بÙقÙومÙ حÙتÙی یÙغÙیÙÙروا ما بÙح£ÙنفÙسÙهÙم(سوره رعدح آیه 11)حخداوند سرنوشت هیچ قوم (و ملÙتی) را تغییر نمیدهد مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند)
از این منظر تاریخ وگذشته به مثابه آیینه ایست که تصویر هزاران سالح سرگذشت پر ماجرای حیاتحاندیشه و تغییر وتحولات جوامع را به انسان نشان میدهدحبنابراین تاریخ وگذشته یک ملت آیینه تمام نمای سرگذشت آن ملت وچراغ راهنمایی فرا راه کسانی است که آن را به قصد عبرت حآموختن ودر عمل به کار گرفتن میخوانند و دقیقه ای از دقایق حساس و مهم آن را از دست نمیدهند.( نامه 31 نهج البلاغه هم ملاحظه گردد)
اگر بخواهیم همه تاریخ را در کلمه ای خلاصه نمائیمحآن کلمه تجربه خواهد بودحتجربه هم مدرسه ای به وسعت همه مسائل و مواردی هستند که ما با آنها سرو کار داریمح آنها را تجربه میکنیم واثر وحاصلی از آنها باقی میماند.لذا گفته اند: هیچ مدرسه و دانشگاهی بالاتر از تجربه نیست ولی افسوس که شهریه آن به گرانی عمر انسان است.( مÙن جÙرÙÙبÙ المÙجÙرÙÙب حÙلÙÙت به الندامهحکسی که آزموده را بار دیگر بیازمایدح پشیمانی برای او رواست)
شاعر هم گفته: âهرکه ناموخت از گذشت روزگار __ نیز ناموزد زهیچ آموزگارâ
و افسوس که به مصداق فرمایش نورانی امام علی(ع)
«مÙا ح£ÙکÙثÙرÙ الÙعÙبÙرÙ وÙ ح£ÙقÙلÙÙ الÙاعÙتÙبÙار »( پندها چه بسیار است و پند گرفتن چه اندک به شمار.) حکمت 297 نهج البلاغه.
برای تاریخ ایران محققی در 4جلدکتاب نوشتهح تحت عنوان تاریخ 10 هزار ساله ایران و نویسنده ای بر اساس شاهنامه فردوسی کتابی نوشته وادعا نموده تاریخ ایران بیش از 14 هزار سال استح نه 2500 سال ولی با عنایت به اینکه در مورد ادوار خیلی قدیمتر تاریخ ایران اختلاف نظر و برداشت وجود داردحنوعا تاریخ ایران را از زمان مادها در نظر میگیرندح لذا این تاریخ 2500 ساله یا 3000 ساله معروف و مرسوم شده است. یکی از نویسندگان محقق معاصر کتابی در خصوص فرهنگ حآداب و خلقیات ایرانیان نوشته وطبق بر آوردی که نموده استحاز زمان مادها تا انقراض رژیم پهلوی((سلسله هایحمادحهخامنشیحسلوکیانح اشکانیانحساسانیانحطاهریانحصفاریانحسامانیانحزیاریانحبوییانح غزنویانحسلجوقیانحخوارزم شاهیانحایلخانان مغولح(وحکومتهای متعدد محلی ومنطقه ای زمانی که حکومت متمرکز مرکزی نبوده ))حتیموریانحصفویانحافشارحزندحقاجارحپهلوی) در حدود 3هزار سال تقریبا 233 نفرتحت عنوان سلسههای فوق برایران حکومت نموده اند.
در این تاریخ طولانی وپر وقایع شاید موثرترین ومهم ترین تغییر و تحول جامعه ایرانح یا حداقل یکی از مهم ترین آنها واقعه مشروطیت باشدحدر عین حال احتمالا از غم انگیزترین وعبرت آموزترین وقایع هم همین مشروطیت استح که نظرات وبرداشتها در مورد آن متعدد و متنوع استحولی در دو دست آورد مهم آن هم نباید تردید نمودح
1- قانون اساسی
2- مجلس
هردو برای اولین بار در تاریخ ایران به وجود آمدندحمنظوراز نگاهی گذراح مختصر و موجز به تاریخ طولانی ایران هم یاد آوری همین مطلب وبیان جایگاه و اهمیت آنها بود.
قانون اساسی مشروطه
قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی
مجالس مشروطه که 24 دوره
مجالس بعد از انقلاب اسلامی
عنوان این نوشته جایگاه مجلس در قانون اساسی میباشدححال ببینیم طبق این قانون اساسی که 14 فصل و 177 اصل دارد و مبنای اداره کشور ماستحمجلس در این قانون اساسی چه جایگاهی داردحمنظور از مجلس هم در و دیوار یا ساختمان آن نیست بلکه ساختار مجلس و افراد تشکیل دهنده آن که باید چه ویژگیها و شرایطی داشته باشند.
مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران از اهمیت ویژه و والایی برخوردار بوده و محور بسیاری از تصمیم گیری هاح قانونگذاری هاو برنامه ریزیها میباشد و مایه حضور و مشارکت واقعی مردم در تصمیم گیریها و مظهر اراده ملی است.
لذا در کلام و فرمایش بنیانگذار جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبریح چنین توصیف شده است:
(مجلس در رح£س همه امور کشور و تمام نهادهای نظام جمهوری اسلامی است.
مجلس شورای اسلامی به معنای حقیقی کلمهح مظهر اراده و حاکمیت مردم است.)
از نظر قانون اساسی هم قوه مقننه مظهر قدرت و حکومت مردم و مصداق خارجی جمهوریت است و دو قوه دیگر در حقیقت هر کدام به نوعی مجری مصوبات آن هستند.
حال به چند اصل قانون اساسی نگاهی میاندازیم تا ببینیم چه کسانی با چه ویژگیها و شرایطی میتوانند عهدار مسولیت مهم و سرنوشت ساز آن باشند:
-----------------------------
اصل پنجاه و هشتمح اعمال قوه مقننه از طریق مجلس شورای اسلامی است که از نمایندگان منتخب مردم تشکیل میâشود و مصوبات آن پس از طی مراحلی که در اصول بعد میâآید برای اجرا به قوه مجریه و قضائیه ابلاغ میâگردد.
---------------------------
اصل هفتاد و یکمح مجلس شورای اسلامی در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسی میâتواند قانون وضع کند.
----------------------------
اصل هفتاد و ششمح مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد.
----------------------------
اصل هفتاد و هفتمح عهدنامهâهاح مقاولهâنامهâهاح قراردادâها و موافقتنامهâهای بینâالمللی باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد.
-----------------------------
اصل هشتاد و چهارمح هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسائل داخلی و خارجی کشور اظهار نظر نماید.
-------------------------
اصل هشتاد و ششمح نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهار نظر و رح£ی خود کاملاÙ آزادند و نمیâتوان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کردهâاند یا آرایی که در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود دادهâاند تعقیب یا توقیف کرد.
-------------------------
مجلس شورای اسلامی در ایران از لحاظ ساختاریح یکی از قویترین مجالس دنیاست
مجلس علاوه بر اختیاراتی که براساس قانون اساسی داردحکه فصل ششم قانون اساسی مفصل آنها را توضیح داده است که خیلی مختصر به چند اصل مهم آن در بالا اشاره گردیدح ظرفیتهای دیگری هم دارد که در کمیسیونهای خاص و تخصصیح مرکز پژوهشهای مجلسح دیوان محاسبات کشورح مرکز تحقیقات اسلامیح کتابخانهح موزه و مرکز اسناد مجلس حکه بر اساس مفاد آییننامه داخلی مجلس برخودار از این امتیازات و ظرفیتهای مهم است.همچنین از دیگر دلایل قدرت و ظرفیت بالای مجلس در ایران میتوان بهح تکمجلسی بودنح عدم انحلال با دستور رئیس جمهورح نداشتن حق وتوی رئیس جمهورح نظارتهای چندگانهحاستقلال در دستور جلسات وغیره اشاره نمود که توضیحات و تفیصلات آنها خارج از وسع این نوشتار کوتاه مباشد.
حال ببینیم نمایندگی مجلس که چنین قدرت حظرفیتح توانایی وپتانسیلی داردح چه قدر بهح علم وآگاهیحمعلومات عمومیحتخصص در امورات مختلفحتوانمندیحتجربهحدارای پتانسیل در امورات مختلفحقدرت حعزم و ارادهحشجاعتحصداقت و صلابت لازم دارد تا بتواند این مسولیت سنگین ومهم را به درستیحصحیح و کامل به سرانجام مقصود برساند.
مجلس دو وظیفه اصلی بر عهده دارد:
1- تقنین
2- نظارت
البته اصلی ترین وظیفه نمایندگان تقنین و نظارت است نه اینکه منحصر ومختص به آنها باشد(نوعا هر اصلی فرعیاتی هم دارد)حبلکه نمایندگان به لحاظ حقوقی و حقیقی با عنایت به جایگاهی که دارند میتوانند در خیلی از امورات منطقه ای وملی ورود نمایند ولی باید با اصول وضوابط مشخصی و در جهت منافع عمومی وهمگانی باشد.
لذا نماینده باید بین امورات حوزه انتخابیه و انجام مسولیت اصلی ومهم ملی تلفیق ایجاد نماید وهیچ کدام را فدای دیگری ننمایدحیعنی به خاطر مسائل کلان و ملیح امورات حوزه انتخابیه را فراموش نکند وبا پرداختن به مسائل حوزه انتخابیه از وظیفه اصلی و مهم ملی غافل نباشد. البته لازم به ذکر است که نماینده ای میتواند به حوزه انتخابیه خود خدمات اساسی ومهم انجام دهد که در جایگاه ملی وکلان جایگاه مناسب وتاثیر گذاری داشته باشد وگر نه به مسائل و امورات پیش پا افتاده مشغولش میکنند.
با عنایت به ا ینکه عملکرد و خروجی کار مجلس ونمایندگان یک فعالیت جمعی استحارزیابی دقیق این که چه تعداد ودرصدی از آنها در مسائل و امورات کلان وملی وظیفه خود را به درستی انجام میدهند به راحتی امکان پذیر نیستحچه بسا نمایندگانی با کمترین تاثیرات باشند ولی به چشم نیایدح گرچه عوارض منفی آن نصیب مسائل ملی و منطقه ای خواهدشد.
لذا باید شرایطحضوابط وویژگیهای مدنظر باشد تا حدامکان چنانکه در نوشته قبلی هم اشاره گردید جامعه از عوارض منفی و ناخواسته دموکراسی و انتخابات مصون باشدح به نظر میآید مهم ترین آنها ح
سلامت نفس وکار آمدی حکسانی است که در این جایگاه مهم و حساس قرار میگیرند.
برخی از مصادیق سلامت نفسح
باتقوا حپرهیزکار حخداترسحامینح عادلح امانت دارحدارای حسن سابقه وشهرتح صادق در گفتار و رفتارح دارای خانواده سالمح اطرافیان سالمح همکاران سالم و لیاقت و شایستگی باشد واخلاق وانسانیت را تحت هر شرایطیحبا هیچ بهانه ای و به خاطر هیچ چیز زیر پا نگذارد و.......
برخی از مصادیق کارآمدیح
نیازها و خواستهای اساسی جامعه و مردم را بشناسدحبادرد و رنج حمشکلات وگرفتاریهای جامعه ومردم به صورت ملموس وعینی نه تماشاگرانه آشنا باشدحدر مواقع لازم شجاع و قدرتمند باشدنه ملاحظه کار ومنفعلحشخصیت بانفوذ وتاثیرگذاری داشته باشدحداشتن تخصص ومهارت لازم حداقل در یک مورد یا چند مورد از مسائل اساسی جامعهحدارای بیان قوی ومستدلحقلمی شیوا وتاثیر گذارحدوندگیحسخت کوشی و پی گیر جدی مسائل جامعه باشدحسابقه مدیریت وکار اجرایی لازم را داشته باشدحآشنا به قوانین ومقررات در حوزههای مختلف باشدح اهل کار جمعی واستفاده از همه سلایق حتی رقبا و مخالفین خود باشد وتوان اجماع سازی لازم را داشته باشد تااز همه فرصت هاح امکاناتح و پتانسیلهای انسانی ومادی استفاده لازم صورت گیردحآشنایی کامل از حوزه انتخابیه واستان خودحاطلاع کافی از مسائل کلان کشور و آگاهی نسبی از مسائل جهانی داشته باشد و........
واما این مطلب وامثال آن صرفا فتح بابی ست جهت گفتگو وتبادل نظر برای یافتن راه حل و راهکارهایی برای مسائل جامعهحکه با سرنوشت همه ما بستگی کامل داردحلذا نقد ونظراتح اساتید وصاحب نظران موجب امتنان خواهد بود.
* دیگر مطالب از این نویسنده:
تاملی بر انتخابات مجلس Û±Û´Û°Û² در میانه