قطار محلی میانه ـ تبریز؛ یک فرصت راهبردی که نباید از دست برود

سال‌ها یکی از آرزوهای جدی مردم شهرستان میانه، برقراری قطار محلی در مسیر میانه ـ تبریز و بالعکس بود؛ مطالبه‌ای عمومی که ریشه در نیاز واقعی مردم به یک مسیر ایمن، ارزان، منظم و در دسترس برای رفت‌وآمد به مرکز استان داشت. اکنون با راه‌اندازی خط ریلی و آغاز به کار یک رام قطار مسافری در مسیر میانه ـ خاوران تبریز، این آرزوی دیرینه تا حدی جامه عمل پوشیده و یکی از مهم‌ترین مطالبات حمل‌ونقلی منطقه وارد مرحله بهره‌برداری شده است.

این اتفاق را باید فراتر از راه‌اندازی یک وسیله حمل‌ونقل جدید دانست. در واقع، فعال شدن این مسیر ریلی، افزوده شدن یک ظرفیت زیرساختی ارزشمند به بدنه توسعه شهرستان میانه است؛ ظرفیتی که می‌تواند در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، آموزشی، درمانی، اداری و حتی سرمایه‌گذاری، آثار مهم و ماندگاری بر جای بگذارد.

چرا قطار میانه ـ تبریز اهمیت بالایی دارد؟

وجود قطار محلی بین میانه و تبریز، صرفاً به معنای جابه‌جایی مسافر از یک نقطه به نقطه دیگر نیست؛ بلکه این خدمت، یک زیرساخت توسعه‌ساز به شمار می‌آید. تبریز به عنوان مرکز استان آذربایجان شرقی، مقصد بسیاری از سفرهای روزانه و هفتگی شهروندان میانه برای انجام امور اداری، درمانی، تجاری، آموزشی و خانوادگی است. از این رو، وجود یک مسیر ریلی فعال و مطمئن می‌تواند:

رفت‌وآمد شهروندان میانه به مرکز استان را تسهیل کند؛ زمینه سفرهای ایمن‌تر و آرام‌تر را فراهم آورد؛ امکان تردد مناسب‌تر اساتید دانشگاه، پزشکان متخصص، دانشجویان، کارمندان و فعالان اقتصادی را ایجاد کند؛ دسترسی شهرها و روستاهای واقع در مسیر را به شبکه حمل‌ونقل ریلی همگانی افزایش دهد؛ و در نهایت، جایگاه شهرستان میانه را در شاخص‌های توسعه پایدار ارتقا بخشد.

در بسیاری از مناطق کشور، وجود خطوط حمل‌ونقل عمومی پایدار یکی از معیارهای مهم در ارزیابی ظرفیت توسعه و جذب سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود. از این منظر، قطار میانه ـ تبریز فقط یک سرویس مسافری نیست؛ بلکه نماد ورود میانه به مرحله‌ای تازه از برخورداری زیرساختی است.

اما یک نگرانی جدی در کمین است

با وجود اهمیت بالای این قطار، گزارش‌ها و مشاهدات اولیه حاکی از آن است که استقبال عمومی از این سرویس هنوز در سطح قابل قبول و مورد انتظار نیست. همین موضوع نگرانی‌های جدی‌ای را در میان دلسوزان شهرستان، فعالان اجتماعی و حتی مسئولان مرتبط به وجود آورده است.

طبق اطلاعاتی که از منابع آگاه محلی مطرح شده، در یکی از روزهای اخیر این قطار با تنها 9 مسافر از تبریز به میانه بازگشته است؛ آماری که اگر استمرار پیدا کند، می‌تواند از نظر مدیران و تصمیم‌گیران راه‌آهن کشور، فاقد توجیه اقتصادی تلقی شود. روشن است که در چنین شرایطی، احتمال بازنگری در ادامه فعالیت قطار و حتی حذف آن از این مسیر، دور از ذهن نخواهد بود.

اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بدون تردید باید آن را یک عقب‌گرد جدی در مسیر توسعه شهرستان‌های میانه و ترکمنچای دانست؛ رخدادی که می‌تواند یک فرصت ارزشمند و به‌سختی به‌دست‌آمده را از مردم منطقه سلب کند.

چرا مردم استقبال نکرده‌اند؟

پرسش اصلی اینجاست که با وجود نیاز واقعی منطقه به چنین قطاری، چرا استقبال از آن پایین بوده است؟ پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی میدانی، تحلیل کارشناسی و مطالعه رفتار سفر شهروندان است؛ اما بر پایه شواهد موجود، چند عامل مهم را می‌توان در این زمینه مؤثر دانست:

1) قیمت بلیت

یکی از مهم‌ترین گلایه‌های مطرح‌شده، بالا بودن نرخ بلیت این قطار در مقایسه با برخی سرویس‌های مشابه در دیگر نقاط کشور و حتی در مقایسه با دیگر شیوه‌های سفر بین میانه و تبریز است. طبیعی است که اگر هزینه سفر ریلی برای خانواده‌ها و مسافران روزمره رقابتی نباشد، بخشی از جامعه ترجیح می‌دهد از وسایل نقلیه جایگزین استفاده کند.

طبق اطلاعات موجود، بلیت قطار میانه ـ خاوران ۲۴۰

هزار تومان

۴۲

هزار تومان

2) نامناسب بودن ساعت حرکت یا بازگشت

در سفرهای بین‌شهری کوتاه‌برد، زمان‌بندی یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل استقبال مردم است. اگر ساعت حرکت یا به‌ویژه زمان بازگشت قطار با نیاز مسافران برای انجام امور اداری، درمانی، دانشگاهی و کاری در تبریز همخوانی نداشته باشد، عملاً بخش قابل توجهی از تقاضای بالقوه از دست می‌رود.

3) ضعف در اطلاع‌رسانی و تبلیغات

هر خدمت جدیدی برای جا افتادن در میان مردم، نیازمند معرفی هدفمند، تبلیغات مؤثر و فرهنگ‌سازی عمومی است. به نظر می‌رسد قطار میانه ـ تبریز هنوز آن‌گونه که باید در سطح شهرستان و مناطق پیرامونی معرفی نشده و بسیاری از مردم یا از جزئیات آن اطلاع کافی ندارند، یا هنوز مزایای آن را به‌خوبی درک نکرده‌اند.

4) شکل‌نگرفتن عادت سفر ریلی

رفتار سفر مردم یک‌شبه تغییر نمی‌کند. سال‌ها استفاده از جاده، تاکسی، خودروی شخصی و اتوبوس باعث شده الگوی رفت‌وآمد تثبیت شود. برای تغییر این الگو، باید مدتی فرصت، مشوق و اعتمادسازی وجود داشته باشد تا مردم به تدریج استفاده از قطار را در برنامه سفر خود قرار دهند.

5) احتمال وجود نواقص خدماتی

ممکن است برخی مسائل دیگر از جمله دسترسی به ایستگاه، ارتباط ایستگاه با مرکز شهر، خدمات رفاهی، سهولت خرید بلیت، اطلاع‌رسانی برنامه حرکت، یا نبود پیوند مناسب با دیگر شیوه‌های حمل‌ونقل محلی نیز در میزان استقبال مؤثر باشد. این موارد باید با نظرسنجی از مسافران و غیرمسافران به‌طور دقیق بررسی شود.

حذف این قطار، فقط حذف یک سرویس نیست

باید با صراحت گفت که حذف احتمالی این قطار، تنها حذف یک برنامه زمانی در جدول حرکت راه‌آهن نخواهد بود، بلکه حذف یک امکان توسعه‌ای برای منطقه است. تجربه نشان داده است که بازگرداندن خدمات حمل‌ونقل عمومی پس از توقف، به‌مراتب دشوارتر از حفظ و اصلاح آن در ابتدای مسیر است.

در شرایطی که بسیاری از شهرها برای برخورداری از یک خط ریلی مؤثر سال‌ها مطالبه‌گری می‌کنند، منطقی نیست شهرستانی مانند میانه که به این امکان دست یافته، به دلیل ضعف در حمایت اجتماعی، اشکالات اجرایی اولیه یا فقدان برنامه‌ریزی تکمیلی، آن را از دست بدهد.

چه باید کرد؟

برای حفظ و تثبیت قطار میانه ـ تبریز، هم مردم مسئول‌اند و هم مسئولان. این مسئله‌ای نیست که تنها با گلایه یا ابراز نگرانی حل شود. اگر واقعاً این قطار را یک مطالبه عمومی و یک دستاورد مهم می‌دانیم، باید برای نگهداشت آن اقدام عملی صورت گیرد.

مسئولیت مردم

مهم‌ترین و فوری‌ترین اقدام، استفاده حداکثری مردم از این قطار در سفرهای میانه به تبریز و بالعکس است. هر شهروندی که امکان دارد، باید در حد توان، سفرهای اداری، درمانی، آموزشی و خانوادگی خود را با این قطار انجام دهد. اگر مردم از این سرویس استفاده نکنند، نمی‌توان از مدیران راه‌آهن انتظار داشت بدون وجود تقاضای کافی، آن را برای مدت طولانی حفظ کنند.

به بیان ساده، بهترین راه دفاع از این قطار، سوار شدن به آن است.

مسئولیت مسئولان

از سوی دیگر، مسئولان شهرستان، نمایندگان، مدیران استانی و متولیان راه‌آهن نیز باید برای نجات این خدمت وارد میدان شوند. برخی اقدامات فوری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

- بازنگری در قیمت بلیت و اعمال تخفیف‌های تشویقی در ماه‌های نخست؛

- اصلاح ساعت حرکت و بازگشت بر اساس نیاز واقعی مردم؛

- اجرای تبلیغات گسترده محلی در رسانه‌ها، کانال‌ها و فضاهای عمومی؛

- انجام نظرسنجی میدانی از شهروندان و مسافران برای شناسایی دقیق مشکلات؛

- ایجاد هماهنگی میان قطار و ناوگان حمل‌ونقل درون‌شهری برای دسترسی آسان‌تر به ایستگاه؛

- طراحی طرح‌های تشویقی ویژه برای دانشجویان، بیماران، کارکنان و مسافران پرتکرار.

اگر این اقدامات به‌صورت همزمان انجام گیرد، می‌توان امیدوار بود که در مدت کوتاهی ضریب اشغال قطار افزایش یافته و ادامه فعالیت آن تثبیت شود.

یک مطالبه عمومی برای حفظ یک سرمایه عمومی

امروز قطار میانه ـ تبریز در نقطه‌ای حساس قرار گرفته است. این سرویس تازه‌راه‌اندازی‌شده، پیش از آنکه فرصت کافی برای جا افتادن در میان مردم پیدا کند، با خطر کاهش استقبال و احتمال حذف روبه‌رو شده است. در چنین شرایطی، سکوت جایز نیست.

مردم میانه، ترکمنچای و مناطق واقع در این مسیر باید بدانند که حفظ این قطار، حفظ یک سرمایه عمومی و بین‌نسلی است. همان‌گونه که سال‌ها برای تحقق این مطالبه انتظار کشیده شده، اکنون نیز باید با رفتار مسئولانه و استفاده آگاهانه از این امکان، از آن صیانت کرد.

اگر امروز از این قطار حمایت نشود، فردا ممکن است حسرت از دست رفتن آن، دوباره به یکی از مطالبات تکراری مردم منطقه تبدیل شود.

سخن پایانی

قطار محلی میانه ـ تبریز، فقط یک خط ریلی نیست؛ نشانه‌ای از امکان پیشرفت، اتصال بهتر به مرکز استان، افزایش رفاه عمومی و تقویت بنیان‌های توسعه شهرستان است. این فرصت ارزشمند نباید به دلیل برخی ناهماهنگی‌های اولیه، ضعف تبلیغاتی، قیمت نامناسب یا کم‌توجهی اجتماعی از دست برود.

اکنون زمان آن است که هم مردم و هم مسئولان، با درک اهمیت موضوع، برای حفظ، تقویت و ماندگاری این قطار پای کار بیایند.

مردم با استفاده از این سرویس، و مسئولان با رفع موانع و اصلاح نواقص، می‌توانند مانع از حذف آن شوند.

حفظ قطار میانه ـ تبریز، حفظ یک فرصت بزرگ برای آینده شهرستان است.