«قیزیلاوزن» هم خشک شد
?قیزیل اوزن از رشته کوههای قیرخ بولاق (چهل چشمه) بیجار سرچشمه میگیرد و با پیوستن ۳۸ رود بزرگ و کوچک، نهایتا طی گذر از استانهای زنجان، آذربایجانشرقی، اردبیل و گیلان، به دریایخزر منتهی میشود. این رودخانه از مهمترین شاهرگهای آبی آذربایجان است که با عدم مدیریت صحیح حق آبههای زیست محیطی گرفتار خشکی شده است. از دلایل خشک شدن قیزیل اوزن، گسترش ناهمگون صنایع، الگوی کشت نامناسب و چاههای بیشمار غیرمجاز در مسیر این رودخانه است. وضعیت هرکدام از این عوامل در شهرمیانه که یکی از شهرهای منتفع از قیزیل اؤزل میباشد بهصورت زیر است:
۱- صنعت فولاد صنعت آبخوری است. با نگاهی گذرا به موقعیت مکانی طرحهایی که شرکت ملی فولاد انجام داده، متوجه میشویم پروژههایی مانند فولاد سبزوار، نیریز، قائنات، بافت، مبارکه و ... درست وسط ناحیه کویری ایجاد شدهاند که نشان دهنده اولویت بیتوجهی برخی لابیها برنظر کارشناسان است.
به این ترتیب دلیل مکانیابی نادرست صنایع فولاد مشخص میشود. بهطور میانگین برای تولید هرتن فولاد ۲۸ مترمکعب آب مصرف میشود، از این رو با توجه به تولید ۲۷۸۵ تنی فولاد میانه، روزانه چیزی حدود ۷۷۲۲۴ مترمکعب آب مصرف میشود که عمده این آب از سد آیدوغموش که روی رودخانه قیزیل اوزن احداث شده تأمین میگردد.
۲- کشت محصولات کشاورزی با آبخوری بالا در مناطق پر باران انجام میگیرد. سیستم مدیریت کشاورزی ایران تجربههای تلخ بسیاری از عدم رعایت الگوی کشت مناسب دارد. شروع یکی از این تجربیات با کشت برنج در شهرستان لنجان(بالادست زایندهرود) و خاتمه آن با خشک شدن زاینده رود صورت گرفت. برای بار دوم عین همین تجربه در شهرستانمیانه درحال رخ دادن است. به طوریکه با نابودی کشاورزی و باغداری بومی منطقه، و زیر کشت بردن ۵هزار و دویست هکتار، سالانه ۱۸ هزار تن برنج در این شهرستان تولید میشود که بازهم عمده وظیفه تأمین این حجم از آب مورد نیاز روی دوش قیزیل اوزن میافتد.
۳- حدود ۷۶۳هزار حلقه چاه در کشور وجود دارد که ۳۸۰ هزار مورد آن غیرمجاز میباشد. بر اساس اعلام روابط عمومی فرمانداری میانه در سال ۹۴ حدود ۷۰۰ چاه غیرمجاز در میانه وجود داشت که این رقم در سال ۹۶، ۴۰۰ حلقه چاه غیرمجاز بوده است(مصاحبه تسنیم با فرماندار میانه).این آمار مربوط به یکی از شهرهایی است که در مسیر این رودخانه قرار دارد. اگر هر یک از این موارد را در شهرهایی که قیزیل اوزن از آنها عبور میکند محاسبه کنیم، سرجمع میتوان اندکی از فاجعه رخ داده را تصور کرد.