جنگ اوکراین؛
سرِ ایران باز هم بیکلاه میماند؟
برترینها: جنگ اوکراینح فرصتی بی سابقه برای صادرات گاز به اروپا پدیده آورده و در این میانح این ماجرا با رفع احتمالی تحریمها علیه ایران هم همزمان شده است. جدا از اقدامات بهتآورÙ روسها در تضمین خواهی از آمریکا در مذاکرات هسته ایح ترکیه و رژیم اسرائیل هم اخیرا به یکدیگر نزدیک شده اند و اینح احتمالا به صادرات گاز از خاک ترکیه به اروپا (دور از چشم روس ها) ختم میشود. اما آیا باز هم سرÙ ایران بی کلاه میماندح
رییس جمهور اسرائیلح به تازگی در سفری کم سابقهح به ترکیه رفته و با رجب طیب اردوغانح رییس جمهور ترکیه دیدار داشته است. از آخرین باری که سفری مشابه رخ داده بودح Û±Û¸ سال میگذرد و این در حالی است که دست کم از سال Û²Û°Û°Û· میلادی به این سوح روابط میان ترکیه و اسرائیل تنش آمیز بوده است.
اهداف این سفر ممکن است از یکی دو مورد بیشتر باشند: از ایجاد جبههای جدید در مقابل بازگشت ایران به مدار اقتصاد جهانی گرفتهح تا تمایل ترکیه به بهبود روابطش با کشورهای منطقهح به این قصد که راهی برای تخفیفÙ شرایط ناگوار اقتصادی در ترکیه پیدا شود. با این همهح ظاهرا کاسههای دیگری هم ممکن است زیر نیم کاسه باشند.
بازگشتÙ سهمگین اقتصاد ایرانح
اسرائیلیها خودشان از جمله اولین منابع خبری بودند که از نهایی شدن مذاکرات هستهای ایران و قدرتهای جهانی در وین پرده برداشتند. تا پیش از آنکه روسیه (و بعد هم چین) خواستار ارائه تضمین از سویÙ آمریکا برای حفظ توانایی تجارت با ایران در فردایÙ انعقاد توافق هستهای شوندح کشورهای درگیر در مذاکراتح عملا سکوت در مورد سمت و سویÙ مذاکرات را ترجیح میدادند.
اما به نظر میرسد که همه چیز در وین تمام شده و هر لحظه ممکن است تحریم نفتی و بانکی ایران (دست کم در حدی که دولت ترامپ وضع کرده بود) رفع شود. در این صورتح عجیب نیست که کشورهای منطقه (از ترکیه گرفته تا عربستانح امارات و قطر) آماده ورود دوباره اقتصاد ایران به صحنه جهانی شوند.
سفر ابراهیم رئیسی به قطر که به تازگی انجام شده را میتوان در همین راستا در نظر گرفت و سفر اخیر رییس جمهور اسرائیل به ترکیه هم قطعا بی ربط به این موضوع نیست. از طرفیح منابع خبری میگویند یکی از محورهای مذاکرات میان آنکارا و تل آویوح دقیقا محدود کردنÙ حوزه عمل ایران در فردای مذاکرات است. اما این تصمیمح از چه مسیری محقق خواهد شدح
چراغهای قرمز برای ترکیه سبز میشوند
ترکیه چندی پیش اعلام کرده بود که آماده است گاز تولید شده در سرزمینهای اشغالی را از طریق خاک خود به اروپا برساند. حالا که جنگ اوکراین دارد به سمت یک بحران همه جانبه انرژی در سطح جهانی میرودح احتمالا بسیاری از چراغهای قرمزح حالا به چراغهای سبز بدل میشوند: اسرائیل ممکن است یک خط لوله به ترکیه بکشد و گازی را که در سواحل مدیترانه استحصال میشودح به اروپا برساند.
اما این گفتنش از انجامش دشوارتر است و البته زمانبر تر. احداث خط لوله (حتی با فرض انعقاد فوری قرارداد دوجانبه) چند سال طول میکشد. از طرفیح کشورهای دیگری هم در مسیر به سمت اروپای غربی هستند که باید با آنها هماهنگیهایی صورت بگیرد. اما وقتی همه چیز پیش از این به سرعت پیش رفتهح بعید است پس از این هم به سرعت پیش نرود.
یک اتحاد و چندین رقیب
«مجمع گاز مدیترانه شرقی » (East Mediterranean Gas Forum)ح سازمانی است که از عمر آن کمتر از Û±.Ûµ سال میگذرد (این سازمان در سپتامبر Û²Û°Û²Û° افتتاح شد). این اتحادÙ جدیدÙ گازی (که مصریها مبدع آن بوده اند)ح متشکل از کشورهای یونانح اسرائیلح ایتالیاح فرانسهح اردنح فلسطینح مصر و قبرس است و ادعاهایی مبنی بر حجم عظیمی از منابع گازی در دریای مدیترانه دارد.
ترکیه تعمدا بیرون از این ماجرا قرار گرفته بودح چرا که در این اتحادح با کشورهای فرانسهح یونان و قبرس مشکلات سیاسیÙ عمیقی دارد. ترکها حتی هشدار داده بودند که این نهادÙ تازه تشکل یافتهح نمیتواند مدعی مالکیت بخش بزرگی از گازی باشد که آن را متعلق به خود میبیند.
ترکیه در واقع خودش هم در سالهای اخیر مدعی کشف میادین گازی بسیار بزرگی در سواحل مدیترانه شده و سیاستمدارانÙ این کشور معتقدند با این اکتشافاتح بسیاری از مشکلات اقتصاد ترکیه رفع و رجوع میشود.
اما جدا از اختلاف بر سر مالکیت میادین گازیÙ متعدد در مدیترانه شرقیح روسیه هم میتواند بزرگترین «سنگ انداز » در مسیر انتقال گاز از این ناحیه به اروپا باشد. روسها همواره هر طرح رقیبی برای صادرات گاز به اروپا را از ریشه خشکانده اند.
با این همهح حالا که «جهان غرب » خیز بلندی برداشته تا اقتصاد روسیه را به منزویترین اقتصاد جهان بدل کندح ترکیهح مصر و حتی رژیم اسرائیل (که هر سه روابط خوبی هم با روسیه دارند) هم خیز برداشته اند تا جایÙ گاز روسیه در اروپا را پر کنند.
ترکیهح مصر و اسرائیل در یک جبهه
ترکیهح مصر و اسرائیل حالا در یک جبهه هستند. مصر همین اواخر اعلام کرده بود که قصد دارد به «هاب گازی منطقه » بدل شود. مشکلح اما این بود که اگر ترکیه همکاری نکندح صادرات به اروپا باید از طریق کشتی (صادرات گاز مایع یا LNG) انجام شود که هم ظرفیت آن کمتر است و هم آنکه هزینه بیشتری در بر دارد. اما اگر ترکیه هم وارد بازی شود چطورح
افزایش حجم مراودات سیاسی میان ترکیه و رژیم اسرائیل را میتوان در این راستا تحلیل کرد که مشکل با ترکیه هم حل شده است. ترکیه به درآمد حاصل از ماجرا نیازÙ مبرم داردح روسیه به دلیل حجم غیر قابل تصور تحریمها در دو هفته گذشته عملا نمیتواند سنگ اندازی کند و اروپاییها هم بی اندازه مشتاقند که منابع تامین گاز قاره سبز را متنوع کنند.
در این میانح سرÙ ایران بی کلاه میماند. از یک سوح مذاکرات هستهای ایران در دقیقه نود با سنگ اندازی روسیه متوقف شده است. از سویÙ دیگرح آمریکا حتی حاضر شده با رژیم حاکم بر ونزوئلا (که آمریکاییها آن را مشروع نمیدانستند) وارد مذاکره شود تا این کشور نفتش را روانه بازارها کندح اما صحبتی از چراغ سبز به ایران برای ورودÙ دوباره نفتش به بازارها دیده نمیشود.
این در حالی است که تا طرفÙ ایرانی بخواهد مشکلاتش را با روس هاح آمریکاییها و ترکها رفع و رجوع کندح گاز مدیترانه ممکن است در خطوط لوله به سمت اروپا جاری شده باشد.
در واقعح در حالی که ایران کانالهای دیپلماتیک اندکی با کشورهای درگیر در ماجرا دارد (از جمله با مصر) و جریان یافتنÙ سرمایه و فناوری به ایران برای ایجاد خط لوله گازی به سمت اروپا هم ممکن است سالها طول بکشد (تازه اگر تمایلی دو طرفه در کار باشد!)ح کشورهای دیگر کارÙ خودشان را کرده اند. منابع گازیÙ ایران ظاهرا قرار است زیر زمین باقی بمانند.
