مقدمه

زنبورداری به‌عنوان یکی از مشاغل سنتی و در عین حال نوآورانه، نقش مهمی در توسعه اقتصاد روستایی ایفا می‌کند. این حرفه نه‌تنها موجب تولید عسل و سایر فرآورده‌های ارزشمند می‌شود، بلکه با ایجاد اشتغال، افزایش درآمد خانوارهای روستایی و بهبود وضعیت معیشتی، به توانمندسازی اقتصادی در مناطق محروم کمک می‌کند. شهرستان میانه، با تنوع اقلیمی، منابع طبیعی غنی و پوشش گیاهی متنوع، ظرفیت بالایی در زمینه زنبورداری دارد و می‌تواند به‌عنوان یک الگوی موفق در سطح استان آذربایجان شرقی مطرح شود.

نقش زنبورداری در اقتصاد روستایی

۱. اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم

? پرورش زنبور عسل نیاز به نیروی کار (زنبوردار، کارگر فصلی و…) دارد.

? همچنین صنایع وابسته مانند تولید تجهیزات زنبورداری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و فروش فرآورده‌ها، زمینه اشتغال غیرمستقیم را فراهم می‌کند.

۲. افزایش درآمد خانوارهای روستایی

? تولید و فروش عسل و سایر فرآورده‌ها (گرده، ژل رویال، بره‌موم، موم) به‌عنوان منبع درآمد مکمل، موجب افزایش تاب‌آوری اقتصادی خانوارهای روستایی می‌شود.

3. کمک به کشاورزی پایدار

? نقش گرده‌افشانی زنبورها در افزایش عملکرد باغات، مزارع و مراتع به بهبود کیفیت و کمیت تولیدات کشاورزی کمک می‌کند و درآمد کشاورزان را نیز افزایش می‌دهد.

ظرفیت‌های شهرستان میانه در زنبورداری

✅ شرایط اقلیمی مناسب: آب‌وهوای معتدل، تابستان‌های خنک و تنوع گیاهی گسترده (گیاهان دارویی، باغات میوه و مراتع طبیعی).

✅ وجود مراتع غنی در کوهستان‌های بزغوش و قافلانکوه: این کوهستان‌ها با پوشش گیاهی متنوع شامل گیاهان دارویی ارزشمند نظیر آویشن، گون، اسپرس، گل گاوزبان، کاسنی، شبدر و یونجه، یکی از بهترین منابع طبیعی برای زنبورداری در منطقه محسوب می‌شوند.

✅ دانش بومی و تجربه زنبورداران: وجود سابقه طولانی در پرورش زنبور عسل در این منطقه، که به انتقال تجربه و آموزش نسل جدید کمک می‌کند.

آمار و اطلاعات زنبورداری در شهرستان میانه

? تعداد زنبورداران: بر اساس سرشماری سال ۱۴۰۲، شهرستان میانه دارای ۱٬۴۳۰ زنبوردار است.

? تعداد کلنی‌ها: در این شهرستان، ۵۳٬۳۶۴ کلنی مدرن و ۱٬۹۸۵ کلنی بومی ثبت شده است.

? تولید عسل: مجموع تولید عسل در شهرستان میانه به ۳۷۴٬۶۱۴ کیلوگرم می‌رسد، که شامل ۳۶۷٬۴۵۴ کیلوگرم از کلنی‌های مدرن و ۷٬۱۶۰ کیلوگرم از کلنی‌های بومی است.

? میانگین تولید عسل به ازای هر کندو: میانگین تولید عسل در کل شهرستان ۱۱٫۱۹ کیلوگرم برآورد شده است.

? رتبه استانی: شهرستان میانه از نظر تعداد زنبورستان‌ها رتبه اول استان آذربایجان شرقی را دارد.

چالش‌ها و راهکارها

? چالش‌ها:

– کمبود حمایت مالی و تسهیلات بانکی

– مشکلات بازار فروش عسل

– ضعف در بازاریابی و بسته‌بندی

– بیماری‌ها و آفات زنبور عسل (مانند واروا)

? راهکارها:

– توسعه آموزش‌های فنی و به‌روز به زنبورداران

– ایجاد تعاونی‌های زنبورداری برای فروش محصولات

– حمایت‌های دولتی و ارائه تسهیلات کم‌بهره

– ارتقاء زیرساخت‌های بهداشتی و آزمایشگاهی جهت کنترل بیماری‌ها

---

نتیجه‌گیری

زنبورداری در شهرستان میانه با توجه به کوهستان‌های بزغوش و قافلانکوه و مراتع غنی از گیاهان دارویی و شهدزا، می‌تواند به‌عنوان یک موتور محرک در اقتصاد روستایی عمل کند. سرمایه‌گذاری در این بخش، ضمن افزایش اشتغال و درآمد خانوارها، به توسعه پایدار، مهاجرت معکوس و حفظ محیط زیست نیز کمک خواهد کرد.

منابع

۱. سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی. (۱۴۰۲). آمار زنبورداری شهرستان میانه. [گزارش رسمی منتشرشده در وب‌سایت سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی]

۲. ایرنا. (۱۴۰۲). استقبال کشاورزان میانه به پرورش زنبورعسل بیشتر شده است. بازیابی‌شده از: https://www.irna.ir/news/83062218

۳. اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان آذربایجان شرقی. (۱۴۰۲). ظرفیت‌های مراتع و گیاهان دارویی در کوهستان‌های بزغوش و قافلانکوه.

۴. بانک اطلاعاتی جهاد کشاورزی میانه. (۱۴۰۲). تعداد کلنی‌ها، میزان تولید عسل و میانگین تولید به‌ازای هر کندو.

۵. پایگاه خبری خبربان. (۱۴۰۲). میانه رتبه نخست زنبورداری استان آذربایجان شرقی را دارد. بازیابی‌شده از: https://42870043.khabarban.com

۶. Journals.iau.ir. (۱۴۰۲). بررسی ظرفیت زنبورداری در شهرستان میانه و نقش آن در اقتصاد محلی. بازیابی‌شده از: https://journals.iau.ir/article_515021.html

با احترام

مهندس کامران قره داغی

کارشناس زنبورداری و گیاهان دارویی