ساختمان‌های میانه یک چهره کریه و ناخوشایند به نام " پله فرار " دارند که بخاطر یک برداشت ناقص و سخت گیرانه از مقررات ملی ساختمان برخلاف شهروندان تهرانی، بر شهروندان میانه ای تحمیل شده است، درحالیکه در همین شهر، سازمان نظام مهندسی و شهرداری میانه در تعامل با هم به راحتی برای یک ساختمان 5 ورودی پارکینگ می‌دهند، از خانه و مغازه 3 پله به پیاده رو می‌دهند، درب پارکینگ به بیرون باز می‌شود، بنای 80 و 90 و 100 درصد به برخی سازندگان می‌دهند اما در این یک مورد، بسیار سختگیرانه عمل می‌کنند. این راه پله‌ها بصورت فلزی در خارج از ساختمان بر سازه اصلی ساختمان سوار می‌شود تا ساکنین در شرایط اضطراری مانند آتش سوزی بتوانند از طریق آن فرار کنند و نجات یابند. نظام مهندسی ساختمان میانه، شهرداری میانه و سازمان آتش نشانی میانه در این کار دخیل هستند و باید با تعامل با هم این معضل را حذف کنند.

پله فرار در ساختمان‌های میانه با تکیه بر بند 3ـ5ـ3ـ4 مقررات ملی ساختمان اجبار شده است که می‌گوید: "ساختمان‌های با بیش از ۲۳ متر ارتفاع (تقریباً بیش از ۷ طبقه مسکونی) باید دارای حداقل دو مسیر خروج مستقل باشند." اما این الزام در تهران با ایجاد تهویه فشار مثبت (Positive Pressure Ventilation) حل شده است اما شهرداری و سازمان آتش نشانی میانه و از همه مهمتر دفتر نظام مهندسی میانه، به جای اجبار در راه اندازی این سیستم، شهروندان را دچار هزینه هنگفت کرده و پله فرار را اجبار کرده اند.

این دو، همچنین این اجبار را برای ساختمانهای 7 طبقه و کمتر نیز اجبار می‌کنند که در دو تصویر زیر ملاحظه می‌شود. یک ساختمان 5 طبقه و حتی 7 طبقه لازم نیست متحمل چنین هزینه ای شود. دلیل آن این است که یک ساختمان 5 طبقه 15 تا 30 نفر ساکن دارد اما یک ساختمان 10 طبقه که احتمالاً تک واحدی هم نیست، شاید 100 ساکن داشته باشد درحالیکه مساحت راه پله آنها یکسان است و ازدحام و فرار 15 تا 30 نفر با فرار 100 نفر در یک مسیر مشابه، متفاوت است.

از بحرانی ترین معضلات پله فرار در میانه می‌توان اشاره کرد به:

1ـ چهره زشت شهر با یک سازه فلزی که خارج از حریم ساختمان به آن متصل شده است.

2ـ تأثیر روانی یک شبکه میله ای مانند میله‌های زندان که در یکی از دو نمای اصلی ساختمان ها نصب شده است و این تأثیر روانی با افزودن میله‌های بالکن‌ها (بخاطر داشتن امنیت ناشی از ناامنی پله فرار!) دوچندان می‌شود.

3ـ هزینه بسیار هنگفتی که بر مالکان و سازندگان تحمیل می‌شود و علاوه بر سازه فلزی راه پله و حفاظ دور آن، باید سازه ساختمان نیز برای تحمل این سازه و فرار شاید 50 نفر پیش بینی گردد.

4ـ شاید بحرانی ترین معضل در پله فرار، تعبیه اشتباه و خلاف قانون آن در بالکن‌ها باشد. شهرداری حق ندارد به حریم خصوصی شهروندان تجاوز کند و با در اختیار قرار دادن بالکن آنها در دیدرس همسایگان، علاوه بر سلب آرامش، احتمال سرقت را هم بیشتر کند. شهروندان برای نجات از بخش دوم این ناامنی (سرقت) مجبور هستند کل بالکن خود را مجدداً نرده کشی کنند و برای پله فرار، درب و قفل تعبیه کنند که با فلسفه پله فرار منافات دارد. تردیدی نیست که در لحظه فرار، یافتن کلید برای باز کردن قفل ممکن است سخت باشد. آیا شهرداری حق دارد که بالکن واحدهای یک ساختمان را به هم بدوزد تا هر کسی بتواند داخل واحد دیگری را ببیند یا وارد حریم بالکن و خانه دیگری شود؟!

5ـ معضل مهم دیگر امکان فرار یک کودک 5 ساله یا یک پیر 70 ساله از آنهاست. حتی در شرایط عادی نیز یک جوان 20 ساله با خوف و نگرانی می‌تواند 30 متر ارتفاع را از این پله‌ها پایین بیاید و همواره نگرانی از کنده شدن سازه راه پله از سازه اصلی و نیز پایین آمدن از پله‌های نرده ای دارد که تا کف زمین را می‌بیند و اصطلاحاً چشمش سیاهی می‌رود. آیا در لحظه ای که 50 نفر می‌خواهند از این داربست فلزی به پایین فرار کنند، سازه جواب خواهد داد؟ آیا سرعت فرار افراد یکسان خواهد بود یا ترافیک ایجاد خواهد شد؟

6ـ و اما مهمترین معضل در پله فرار این است که خطری مانند دود و آتش همچنان در ساختمان گسترش می‌یابد و ساکنین در حال فرار هستند و هیچ روشی برای تثبیت یا کنترل آتش و دود وجود ندارد.

دو پیشنهاد:

1ـ چرا شهرداری تهران که در ایمن سازی و استانداردسازی ساختمان‌ها همواره پیشتاز است چنین سازه ای بر ساختمان‌ها تحمیل نمی‌کند؟ شهرداری تهران با ایجاد سیستم تهویه فشار مثبت، این معضل را حل کرده است. این سیستم با دمیدن هوای پاک به مسیر راه پله اصلی نه تنها هوای پاک را برای ساکنین و فرار کنندگان تأمین می‌کند بلکه مانع از ورود دود از واحدهای آتش گرفته به داخل راه پله می‌شود. هزینه این سیستم بسیار اندک است و در همان راه پله اصلی ساختمان اجرا می‌شود. این سیستم نیازی به هزینه بالای سازه پله فرار ندارد، نیازی به افزودن یک سازه به ساختمان در حریم خارج از ساختمان ندارد، ایمنی و امنیت آن بسیار زیاد است، اجرا و ساخت آن بسیار راحتتر از پله فرار است، نگرانی از فرسودگی سازه یا تحمل نکردن سازه ندارد، استفاده از آن برای کودکان و پیران آسانتر است، امنیت و آرامش خانه‌ها و خانواده‌ها حفظ می‌شود، زیبایی ساختمان حفظ می‌شود، خوردگی و زنگ زدگی ندارد، طول عمر بیشتر از سازه پله فرار دارد و دهها مزایای دیگری که دارد. در سیستم فشار مثبت، نه تنها ساکنین به راحتی فرار می‌کنند بلکه دود و آتش در واحد مربوطه تثبیت می‌شود و امدادگران آتش نشانی به راحتی می‌توانند وارد ساختمان و واحد مربوطه شوند و کمک کنند.

2ـ ساختمان‌های جدید به PPV مجهز شوند و پله فرار حذف شود. حتی به تمام مالکان ساختمان‌های قبلی تکلیف شود که این راه پله‌ها را از ساختمان بکنند و با هزینه قراضه آن یک سیستم فشار مثبت ایجاد کنند و از دهها مزایای آن بهره مند شده و از دهها خطر پله فرار، فرار کنند.

محمدصادق نائبی کارشناس پایه ارشد سازمان نظام مهندسی ساختمان تهران